Alcide De Gasperi (1881-1954) to bezspornie jedna z najważniejszych postaci w dziejach XX-wiecznych Włoch, niemal powszechnie czczony jako ojciec Ojczyzny, założyciel Republiki Włoskiej i wzorzec męża stanu. Kultura polityczna powojennych Włoch - liberalnej demokracji z dominującą rolą partii chadeckiej, osadzonej stabilnie we wspólnocie europejskiej i sojuszu atlantyckim - jest jego dziełem. De Gasperi zasługuje na uwagę również dlatego, że jest oficjalnie uznanym "pionierem Unii Europejskiej", obok postaci tak znanych jak Robert Schuman, Jean Monnet i Konrad Adenauer. Tymczasem autentyczna znajomość postaci i myśli De Gasperiego w Polsce jest bardzo ograniczona, nawet wśród specjalistów, gdyż bywa co najwyżej - błędnie - przywoływany jako zwolennik rzekomo łagodniejszej, innej niż współcześnie realizowana, wizji integracji europejskiej. Alcide De Gasperi - podobnie zresztą jak Schuman i Adenauer - był zaś, owszem, osobą głęboko religijną, katolikiem posiadającym dziś status kandydata na ołtarze, ale zarazem - przynajmniej na koniec życia - żarliwym zwolennikiem federacji europejskiej, który Europę nazywał "naszą Ojczyzną".

Celem książki jest próba odtworzenia ewolucji myśli politycznej Alcide De Gasperiego w trzech okresach jego życia: jako przedstawiciela włoskiej mniejszości narodowej w imperium Habsburgów, jako katolika i rzecznika autonomii Trentino w ramach Włoch, przeciwstawiającego się faszystowskiemu mitowi narodu i wreszcie - jako autora nowoczesnej wizji narodu włoskiego w Europie, opartej na relatywnie pozytywnych doświadczeniach wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej oraz traumatycznych - z czasów faszystowskiego totalitaryzmu. Cel wiąże się z odpowiedzią na kilka pytań badawczych:

1. na ile myśl polityczna Alcide De Gasperiego w odniesieniu do idei narodu włoskiego była stała, a na ile zmienna, na różnych etapach jego biografii?;


2. jakie konkretnie wydarzenia i doświadczenia stały się powodem ewentualnych zmian?;


3. dlaczego i w jaki sposób Alcide De Gasperiemu udało się w swej myśli pogodzić głęboko przeżywaną wiarę katolicką z szacunkiem dla idei świeckiego państwa demokratycznego oraz liberalną wersją nacjonalizmu sprzyjającą integracji europejskiej w formie federacyjnej?;


4. czy model ten mógłby być użyteczny we współczesnej Polsce?